ก็ฉันไม่รู้จริงๆนี่ ฉันสังเกตเห็นว่าเด็กเลือกใช้ภาษาตามความจำเป็น ฉันและสามีใช้ภาษาอังกฤษในการสื่อสารเป็นส่วนใหญ่ แม้ฉันจะใช้ภาษาไทยในการพูดคุยกับน้องมาลีมาตั้งแต่ลูกยังเล็ก แต่ดูเหมือนน้องมาลีจะรู้เงื่อนไขว่า ถึงพูดภาษาอังกฤษกับแม่ แม่ก็เข้าใจ น้องมาลีจึงไม่ค่อยเดือดร้อนที่จะพูดภาษาไทยกับแม่ นอกจากคราวจำเป็น อย่างเช่น เมื่อกินข้าวไม่หมดจานแต่อยากจะลุกจากโต๊ะอาหาร แล้วแม่ถามว่า “มาลีนา จะไปไหน ยังกินข้าวไม่หมดเลยลูก” เธอก็จะตอบเป็นภาษาไทยอย่างชัดเจนว่า “อิ่มค่ะ พุงป่อง” ในขณะที่ถ้าแม่บอกว่า “มาลีนา ปิดทีวีเลยลูก ไปอาบน้ำได้แล้ว” เธอก็จะนั่งเฉย เหมือนไม่เข้าใจที่แม่พูด แต่ตาเป็นประกายแวววาว ซึ่งฉันขอเรียกว่าเป็นอาการหูทวนลมมากกว่าอาการไม่รู้ภาษา ดังนั้นจึงเป็นเรื่องยากสำหรับคุณแม่อย่างฉันที่จะบอกได้ว่าเวลาพูดแล้วลูกไม่ตอบกลับมาเป็นภาษาไทยนั่นเป็นเพราะลูกไม่เข้าใจหรือเพราะลูกไม่เห็นความจำเป็นที่จะพูด

อย่างไรก็ตามฉันก็ไม่ละความพยายามที่จะฝึกให้ลูกใช้ภาษาไทย คุณป้าสารภี พี่สาวคนโตของฉันซึ่งอยู่เมืองไทยคอยส่งหนังสือนิทานบ้าง หนังสือก.ไก่บ้างมาให้หลานได้หัดอ่าน หัดเขียน น้องมาลีจึงได้หัดเขียนตัวอักษรไทยบ้าง ฟังแม่อ่านนิทานบ้าง ตามเวลาและโอกาสจะอำนวย คืนนี้หลังจากอาบน้ำ สระผม เรียบร้อยแล้ว น้องมาลีขอให้แม่อ่านหนังสือภาษาไทยให้ฟังก่อนนอน

“เอาเล่มไหนคะลูก” เราพยายามให้ลูกรู้จักตัดสินใจและรับผิดชอบในสิ่งที่ตัวเองตัดสินใจตั้งแต่เด็ก

“Shall we read this one, mummy?” น้องมาลีไปคว้าพจนานุกรมภาพสำหรับเด็กซึ่งเป็นทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

“I’ll read the English words and can you read the Thai words with me?” น้องมาลีกำหนดกติกาให้แม่

.”ได้ค่ะลูก” ในเมื่อแม่ให้ลูกเป็นคนตัดสินใจ แม่ก็ต้องเคารพการตัดสินใจของลูก

เราเปิดอ่านทีละหน้า เริ่มจากหน้าที่เป็นคำศัพท์ที่เกี่ยวกับสมาชิกในครอบครัว ส่วนต่างๆของบ้าน ไปจนถึงหน้าที่เกี่ยวกับสัตว์ต่างที่พบทั่วไป

“Butterfly” น้องมาลีเอ่ยนำ

“ผีเสื้อ” แม่เอ่ยตาม

“It’s like ‘put on the shirt’!” น้องมาลีกล่าวด้วยความประหลาดใจ

“อะไรนะคะ” ฉันไม่เข้าใจว่าลูกหมายถึงอะไร

“This word, Mummy. It’s like ‘put on the shirt’ Sua” น้องมาลีอธิบาย

“อ๋อ คำนั้น ใส่เสื้อ ค่ะลูก อันนี้ ผีเสื้อ ไม่เหมือนกันค่ะ” จะว่าไปแล้ว คำว่าเสื้อมันเหมือนกันจริงๆนั่นแหล่ะ

จากนั้น เราเปิดหน้าถัดไปซึ่งเกี่ยวกับรูปทรง

“circle”

“วงกลม”

“In Spanish, we don’t say circle, we say círculo.” น้องมาลีอธิบาย

“อ๋อ เหรอคะ” แล้วแม่ก็เปิดหน้าต่อไป “มานับเลขกันดีกว่าค่ะ หนึ่ง สอง สาม…”

“Three in Chinese is San” น้องมาลีมีข้อสังเกตอีกแล้วค่ะ

“เหรอคะ อ้อ แม่ไม่รู้”

“Ee Er San- one two three” สาวน้อยอธิบายให้แม่ฟัง

อย่างที่บอกฉันไม่รู้ว่าน้องมาลีพูดภาษาไทยได้มากแค่ไหน จริงๆฉันก็ไม่รู้ว่าลูกพูดได้กี่ภาษา และฉันก็ไม่รู้ว่าฉันเป็นแม่ประสาอะไร

“Well…..”, Mummy uttered her long ‘well’ to buy some time to think.

“Jupiter, Venus, Neptune….”, Mummy murmured some of the words she could recall from her primary school science class.

“And Pluto! Pluto is the furthest planet in the galaxy. It is a very cold planet because it is so far away from the sun.”, Pluto was probably one of the few things Mummy can remember from her school years.

The next day Mummy rushed to a bookshop and bought Malina a children’s encyclopedia.

“Look, Malina! Look what I’ve got. It’s an encyclopedia!”

“What is an encyclopedia, Mummy?”

“Well…..”, yes, Mummy needed another long ‘well’.

“It’s a book that you can learn about lots of things.” Mummy was wondering how she could explain it to a five-year-old girl.

“It’s a book about facts, Mummy. It’s non-fiction.” Malina helped clarify.

“Right, that’s right. It’s non-fiction.” How the hell should I know that a five-year-old has already learned the word ‘non-fiction’!

“ก็……” แม่ลากเสียงยาว เพื่อซื้อเวลาในการคิด

“ดาวพฤหัส ดาวศุกร์ ดาวเนปจูน” แม่พยายามนึกชื่อดาวที่เคยเรียนสมัยประถม

“แล้วก็ดาวพลูโตค่ะลูก ดาวพลูโตอยู่ไกลสุดในระบบสุริยะ เป็นดาวที่หนาวมากเลยลูก เพราะว่าอยู่ไกลจากพระอาทิตย์มาก” แม่ภูมิใจเสนอเรื่องดาวพลูโตมาก เพราะเป็นเรื่องไม่กี่เรื่องที่แม่ยังจำได้

วันรุ่งขึ้นแม่รีบวิ่งไปร้านขายหนังสือเพื่อไปซื้อสารานุกรมเด็กมาให้หนูมาลีอ่าน

“หนูมาลี แม่มีอะไรจะอวด แม่ซื้อสารานุกรมมาให้หนู”

“สารานุกรมคืออะไรคะแม่”

“สารานุกรมก็คือ…..”แม่ลากเสียงยาวอีกแล้ว

“สารานุกรมก็เป็นหนังสือที่เราสามารถเรียนรู้สิ่งต่างๆมากมาย” แย่แล้ว ฉันจะอธิบายให้เด็กห้าขวบเข้าใจได้ไงนี่

“สารานุกรมก็เป็นหนังสือเกี่ยวกับข้อเท็จจริง เป็นหนังสือประเภทที่ไม่ใช่นวนิยายไงแม่”

“ค่ะลูก ใช่ค่ะลูก” แล้วแม่จะไปรู้หรือคะ ว่าเด็กห้าขวบสมัยนี้เค้ารู้จักคำพวกนี้แล้ว

หากวันหนึ่งเพื่อนคุณทำแหวนเพชรหาย ค้นกันบ้านกระจุย แล้วคุณก็บังเอิญเหลือบไปเห็นมันหล่นอยู่ในรองเท้า คุณก็รีบหยิบไปให้เพื่อนคุณทันที เพื่อนคุณก็อาจจะถามว่า

How did you find my ring? (เธอหาแหวนชั้นเจอได้ไงนี่)

อันนี้ก็ไม่มีปัญหาอะไร ตอบได้ซื่อๆว่า It was in one of your shoes.

แต่ถ้าคุณแวะมาเยี่ยมอ.กาญจนาที่เมืองนอตติงแฮม แล้วเพื่อนของอ.กาญจนาถามว่า

How do you find Nottingham?

อย่าคิดว่าเค้าถามว่า คุณหาเมืองนอตติงแฮมยังไง แล้วตอบไปว่า “Oh I searched the town on googlemap. It’s so easy. I have an i-phone, you know.”  (โม้เค้าอีกว่าโทรศัพท์ตัวเองแพง)

How do you find Nottingham? แปลว่า คุณคิด (รู้สึก)อย่างไรกับเมืองนอตติงแฮม  นั่นคือ คุณชอบเมืองเรามั้ย

การตอบคำถามประเภทนี้ เนื่องจากคนที่ถามมักจะมีคำตอบที่อยากฟังอยู่แล้ว ก็ต้องพิจารณาสักนิด การตอบไปในทางบวก น่าจะสร้างเสน่ห์ได้ดีกว่า เช่น

“Oh, it’s a lovely town. I love the old Market Square. The people are friendly.”

แม้บางครั้งใจจริงคุณอาจจะอยากตอบว่า

“It’s so disappointing. It’s so wet, so cold, and so dull. The buildings are ugly and the people are so boring.”

แต่ถ้าพูดอย่างนี้ไป มันก็น่าจะถีบให้ตกแม่น้ำไปเลยคุณว่าไหม

เอาล่ะค่ะ ได้เวลาทำการบ้าน อ่านเสร็จแล้วช่วยตอบคำถามหน่อย

How do you find this post?

So, Mummy had to walk Malina to school every morning, pick her up in the afternoon and walk back home. The school is just ten minutes walk from home, but the bitterly cold January weather can be brutal. Even with a thick coat, a woolly hat, and a warm scarf, Malina still looked cold and numb. Mummy felt so sorry for Malina. She felt that she had deprived her daughter’s comfort and convenience through her irresponsible act of having put off taking a driving test for over a year after her international driving licence expired. She was so frustrated with herself everyday as she walked Malina to school seeing other children in their Mummy’s cars. Malina would have been safe and comfortable in a warm car only if Mummy had had a licence-only if Mummy had been more thoughtful.

Every morning as they were walking to school, chatty Malina would come up with a question.

“Mummy, why don’t the trees have any leaves?”

“It’s very cold in the winter and the leaves were too cold so they fell off.” Mummy replied randomly.

“What about those trees, mummy? Why do they still have green leaves?” Malina pointed at the big pine trees along the road.

Mummy recalled her knowledge of geography and tried her best.

“Well, some plants have strong leaves. They can stand the cold weather. That’s why they still have their leaves in the winter. We call them ‘evergreen trees’.  Mummy picked a pine twig to show Malina how strong the leaves were.

“That tree is an evergreen tree too, mummy.” Malina pointed at a fir tree.

Mummy seemed to pass the mummy test.

They then walked past a group of houses.

“Mummy, I saw number seven on that house. This is how we write number seven.” Malina moved her tiny finger up and down in the air.

“How about that one, Malina? What is that number?” Mummy asked.

“Fifteen, Mummy.”

It seemed Malina had learned more than the 1-10 the school had prescribed for her year.

Malina and Mummy’s walk to school journey was always full of activities. Mummy gave Malina a lesson how to cross the road, how to use to the pavement safely, to stop and give way to a cyclist who rides on the pavement. They sometimes stopped and read a billboard or a traffic sign. They talked about trees. They talked about birds on the wire. They talked about types of vehicles on the road. A ten minutes walk on a horribly cold day was one of the most precious moments for them.

Winter had gone and spring had arrived. Life had begun again. New leaves appeared. Flowers blossomed. The world was full of colours. Their walk to school journey was full of fun. They enjoyed a field of brightly yellow dandelions. They stopped to talk to a ladybird on a leave. They danced with shadows of tree branches swaying in the breeze on a sunny day.  They had such a great time together.

In April, Mummy took a driving test and she passed it first time as she hoped. She was back behind the wheel. Her life was much more convenient. She did not have to run on her heels to get to work in time. She could take Malina to school in just five minutes. She had become accustomed to a ‘convenient’ life again.

One day on the way back home from school Malina said, “Mummy, the dandelions are white!” Malina looked out of the car window, still and quiet for a while, then turned to mummy and solemnly said, ”Mummy, I would like to walk to school.” Mummy looked at Malina and smiled one of her usual smiles as she knew her daughter too well. “I don’t work on Monday. We can walk to school on Monday if you want.”

Monday came and mummy kept her promise. They walked hand in hand to school. As they walked past the dandelion field, Malina took no time to wait. She jumped in the field to pick up a dandelion puff. She blew the puff and watched the little parachutes floating in the sky. Puff after puff, the fun didn’t seem to end.

“Why do dandelions fly in the sky, mummy?”

“Here she goes again!” Mummy thought. “Another mummy test.”

She picked up a dandelion puff and showed Malina the seeds under the white fuzz parachutes. “The dandelion seeds will be floating in the air and they will drop on the ground. Then the seeds will grow into new plants” Mummy went on about the life cycle of plants.

Malina’s ‘inconvenient’ journey to school always provides her a chance to learn something new. Perhaps, Malina had not been deprived of any opportunity after all.

แม่จำเป็นต้องเดินไปส่งไปรับน้องมาลีไปโรงเรียน  แม้โรงเรียนจะอยู่ไม่ไกลบ้าน เดินไปแค่สิบนาทีก็ถึงแล้ว แต่อากาศเดือนมกราคมก็หนาวเหน็บไม่ใช่น้อย แม้จะใส่เสื้อกันหนาว หมวกและผ้าพันคอแล้ว แต่วันที่อากาศหนาวจัดจริงๆ ลูกน้อยก็เดินหนาวจนหน้าแดงจมูกแดง แม่เห็นแล้วก็สงสารลูก อดโทษตัวเองไม่ได้ที่ผัดวันประกันพรุ่ง ไม่ยอมไปเรียนไปสอบขับรถเสียให้เรียบร้อย ก่อนหน้าหนาวจะมาถึง ถ้าแม่มีใบขับขี่ ป่านนี้ลูกน้อยก็คงอุ่นสบายอยู่ในรถ ไม่ต้องมาเดินตากลมหนาวอยู่อย่างนี้ แม่หงุดหงิดตัวเองที่ทำให้ลูกเป็นเด็กขาดโอกาสได้ใช้ชีวิตสะดวกสบายเหมือนเด็กคนอื่นๆ

ทุกวันที่เดินไปโรงเรียน น้องมาลีก็ชวนคุยแม่คุยเจื้อยแจ้วไปเรื่อย

“แม่จ๋า ทำไมต้นไม้ถึงไม่มีใบล่ะจ้ะ” น้องมาลีถามด้วยความอยากรู้

“ต้นไม้มันหนาวลูก พอถึงหน้าหนาว ใบมันทนหนาวไม่ไหวก็เลยร่วงหมดแล้วจ้ะ” แม่ตอบไปงั้น ไม่ได้คิดอะไร

“แม่จ๋า ทำไมต้นนั้นยังมีใบเขียวเต็มต้นล่ะจ้ะ” หนูมาลีชี้ไปที่ต้นสนต้นใหญ่ เจอคำถามยากเข้าแล้วล่ะแม่  แม่ต้องงัดความรู้ทางภูมิศาสตร์เข้าช่วย “ต้นไม้บางประเภทมีใบหนา สามารถทนหนาวได้ดี ต้นไม้พวกนี้จึงมีใบเขียวทั้งปีจ๊ะลูก เราลูกต้นไม้พวกนี้ว่า evergreen tree”  ว่าแล้วแม่ก็ดึงใบสนมาหนึ่งกิ่ง ให้ลูกน้อยดูประกอบการบรรยาย

“ต้นโน้นก็เรียกว่า evergreen tree ใช่มั้ยแม่” หนูน้อยชี้ไปยังต้นสนต้นใหญ่อีกต้น

เป็นอันว่าวันนี้แม่สอบผ่านที่อธิบายแล้วลูกเข้าใจ

ก่อนถึงโรงเรียนเราเดินผ่านบ้านผู้คนที่ตั้งอยู่เรียงราย “แม่จ๋า บ้านหลังนั้นมีเลขเจ็ดติดอยู่ เลขเจ็ดเขียนอย่างนี้จ้ะแม่” หนูน้อยลากมือเขียนเลขเจ็ดในอากาศให้แม่ดู

“หลังโน้นล่ะลูก หมายเลขอะไร”  “เลขสิบห้าค่ะแม่”  ลูกเรารู้จักตัวเลขเกินสิบแล้วนะนี่

ทุกวันที่เดินไปและกลับจากโรงเรียน แม่ลูกมีกิจกรรมสังเกตสิ่งรอบตัวหลากหลาย แม่ได้มีโอกาสสอนลูกเรื่องการข้ามถนน การเดินข้างถนนอย่างระมัดระวัง มารยาทการหยุดให้รถจักรยานผ่านทางไปก่อน บางวันเราก็หยุดแวะอ่านป้ายโฆษณา บางวันแม่ก็สอนเรื่องป้ายจราจร บางวันก็คุยเรื่องต้นไม้ บางวันก็คุยเรื่องนกที่เกาะอยู่ตามสายไฟ บางวันก็คุยเรื่องรถประเภทต่างที่มีชื่อเรียกต่างๆกันไป เวลาสิบนาทีที่เดินฝ่าลมหนาวกลับกลายเป็นเวลาที่มีคุณค่า ฤดูหนาวผ่านพ้นไป ฤดูใบไม้ผลิเข้ามาเยือน ธรรมชาติรอบตัวเริ่มมีชีวิตชีวา ต้นไม้เริ่มผลิดอกออกใบ อวดสีสันไม่ซ้ำกัน การเดินไปโรงเรียนของเราก็ยิ่งสนุก เราหยุดดูดอกแดนดีไลออนเหลืองทองไปทั่ว เราหยุดคุยกับแมลงเต่าทองที่เกาะอยู่ตามใบไม้ เราเต้นระบำกับเงาไม้ที่ทอดยาวในวันที่แสงแดดแผดจ้า การเดินไปโรงเรียนที่แม่เคยคิดว่าเป็นการทำให้ลูกขาดโอกาสสะดวกสบายกลับกลายเป็นช่วงเวลาที่มีค่าของแม่ลูก

เดือนเมษายน แม่ไปสอบใบขับขี่ และสอบผ่านในครั้งนั้น แม่กลับมาใช้รถยนต์อีกครั้ง การใช้รถยนต์ทำให้ชีวิตของแม่สะดวกขึ้นมาก แม่ไม่ต้องใช้เวลาเดินบ้างวิ่งบ้างจนเท้าระบมเพื่อให้สามารถไปทำงานได้ทันเวลา แม่สามารถขับรถไปส่งน้องมาลีที่โรงเรียนโดยใช้เวลาแค่ห้านาที  แม่เริ่มกลับมาเคยชินกับการเดินทางที่ “สะดวกสบาย” อีกครั้ง

วันหนึ่งเราขับรถผ่านทางที่เราเคยเดินไปโรงเรียนอยู่ทุกวัน “แม่จ๋า ดอกแดนดีไลออนเปลี่ยนเป็นปุยสีขาวแล้วแม่” น้องมาลีมองออกไปนอกรถและนิ่งเงียบอยู่พักใหญ่ ก่อนจะหันมาบอกแม่ด้วยน้ำเสียงเศร้าหมอง “แม่จ๋า หนูอยากเดินไปโรงเรียน” แม่มองหน้าลูกแล้วอมยิ้มด้วยเข้าใจว่าลูกคิดอะไรอยู่ “วันจันทร์แม่ไม่ต้องไปทำงาน เราเดินไปโรงเรียนกันก็ได้ค่ะลูก”  วันจันทร์มาถึงคุณแม่ก็รักษาสัญญาที่ให้ไว้ เราเดินจูงมือกันอย่างเคย น้องมาลีรีบเดินไปเก็บดอกแดนดีไลออนปุยขาวข้างทาง มาเป่าให้ละอองเกษรฟุ้งกระจายไปตามสายลม หนูน้อยเก็บดอกปุยขาวดอกแล้วดอกเล่ามาเป่าอย่างสนุกสนาน  “แม่จ๋า ทำไมดอกแดนดีไลออนต้องเปลี่ยนเป็นปุยขาวแล้วลอยไปตามลมด้วยคะ”  คำถามมาอีกแล้วค่ะคุณแม่จ๋า แม่เก็บดอกแดนดีไลออนมาหนึ่งดอก แล้วชี้ให้หนูน้อยดูเมล็ดเล็กๆที่ติดอยู่ใต้ปุยขาวๆ “พอดอกแดนดีไลออนลอยไปตามลมแล้วไปตกบนพื้นดิน เมล็ดที่ติดอยู่จะงอกเป็นต้นแดนดีไลออนต้นใหม่ไงลูก” แม่เจื้อยแจ้วอธิบายวงจรชีวิตพืชให้ลูกฟัง เด็กน้อยขาดโอกาสสะดวกสบายของแม่ยังได้มีโอกาสเรียนรู้สิ่งรอบตัวเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ แม่ดีใจจังเลยที่ลูกเป็นเด็กขาดโอกาส